Wetenschappers waarschuwen dat we nog maar 85 seconden van het einde verwijderd zijn. Maar terwijl we ons laten opjutten door een symbolische klok vol emotie en willekeur, sterven miljoenen aan honger en ziekte zonder dat ook maar maar een seconde voor hen wordt afgeteld.
Ralf Bodelier. Algemeen Dagblad, 31 januari 2026
Plotseling was hij er weer: de Doomsday Clock. Wetenschappers achter een website die The Bulletin of the Atomic Scientists heet, schuiven elk jaar de wijzers van een symbolische klok weer wat dichter naar het moment dat de wereld ten onder zal gaan. Deze week ging hij naar 85 seconden voor middernacht.
Zo dicht bij de ondergang waren we blijkbaar nog nooit. Het gaat om de toenemende dreiging van een kernoorlog, om de gevaren van kunstmatige intelligentie (AI), de mogelijkheden van dodelijke virussen en uiteraard de klimaatverandering.
Terechte zorgen, verkeerde symboliek
Het zijn reële zorgen over serieuze problemen. Stuk voor stuk moeten we ze oplossen, zoals elke generatie haar problemen moet oplossen. En de vraag is natuurlijk of dat met wereldleiders als Trump, Poetin en Xi wel gaat lukken. The Bulletin stelt belangrijke thema’s aan de orde.
Maar de Doomsday Clock is onzin. Er ís geen serieuze klok of wetenschappelijke methode waarmee wordt gemeten of er werkelijk een ondergang aankomt, laat staan hoe ver we daarvan verwijderd zijn. De hele onderneming berust puur op het theewatergevoel van de betrokkenen. En dat geven de makers van The Bulletin ook ruiterlijk toe. Alles is erop gericht ons aan het schrikken te maken, in de hoop dat we overeind schieten en in actie komen.
Zo weet niemand waarom de klok bij haar introductie in 1947 op zeven minuten voor de ondergang stond en vandaag dus op 85 seconden. Ook de makers van de Doomsday Clock weten dat niet. Wat ze wel weten, is dat juist de suggestie van precisie hen een schijn van wetenschappelijkheid geeft. Alsof ze op de seconde hebben uitgerekend hoe dramatisch we ervoor staan.
Maar die rekenmethode is er dus niet. De klok vertelt alleen iets over de sombere emoties en politieke voorkeuren van degenen die hem ook nu weer, en met veel bombarie, wat verschuiven. En hun emoties en voorkeuren gaan, vreemd genoeg, niet uit naar de grootste problemen waar we wereldwijd mee worstelen: het lijden en sterven van miljoenen door extreme armoede, honger en vermijdbare ziektes.
Dat de makers doorlopend benadrukken dat ze wetenschappers zijn en dat hun opvattingen daarom aandacht verdienen, is een drogreden. Die staat bekend als argumentum ad verecundiam: een claim zonder bewijs accepteren, alleen omdat een ‘autoriteit’ het zegt. Zo verschuilen de emoties en voorkeuren van de makers zich achter een schijn van objectieve analyse.
Een klok vol willekeur
Ook inhoudelijk is van alles mis met de Doomsday Clock. Zo vegen de makers allerlei soorten dreiging op één enkele tijdsindicatie. Zou ooit een kernoorlog uitbreken, dan kun je – achteraf – inderdaad het exacte tijdstip aanwijzen waarop de eerste raketten werden gelanceerd. Klimaatverandering is daarentegen een sluipend proces van duizenden jaren. En van AI weten we überhaupt nog niet of het een zegen of een drama voor de mensheid zal zijn.
Het meest fascinerend is nog wel de keuze voor de fenomenen die ons bedreigen: waarom kernoorlogen en klimaatverandering? Waarom geen aandacht voor chronische honger en ondervoeding, voor sterfte door tuberculose of diarree?
In de bijna tachtig jaar dat de Doomsday Clock nu bestaat, bleven kernoorlogen uit. Ook daalde het aantal dodelijke slachtoffers van klimaatrampen van honderdduizenden per jaar tot enkele tienduizenden. Daarentegen sterven jaarlijks rond de tien miljoen mensen door honger alleen al, en nog eens drie miljoen aan vermijdbare ziekten als hiv, tuberculose, malaria en diarree. Voor hen is er geen Doomsday Clock. Terwijl juist zij er een nodig hebben.
Ralf Bodelier is schrijver en filosoof. Hij leidt Curicos.nl
