Lienke de Jong tintelt van enthousiasme. Geen wonder dat zij ‘De Enthousiasme Revolutie’ schreef. Het is een boek voor iedereen die graag enthousiast wil zijn, maar niet goed weet hoe hij of zij dat aan moet pakken. Enthousiasme kun je trainen, schrijft Lienke. Althans voor een belangrijk deel, al zul je er enige moeite voor moeten doen. Maar dát enthousiasme belangrijk is, staat buiten kijf. Enthousiasme geeft je energie en vertelt je wat je beste keuzes zijn.
Mensen omringen zich graag met enthousiastelingen. Zij zijn doorgaans positief, doelgericht en energiek. Ze verbinden zich makkelijk met anderen, al was het maar om hun enthousiasme te kunnen delen. Geen wonder dat het woord ‘enthousias’ verwijst naar theos: naar ‘god’ of ‘de goden’. Enthousiaste mensen lijken wel bezeten door iets wat van buitenaf in hen gevaren is.
Enthousiasme, zegt De Jong, is ‘een oerkracht, de meest intrinsieke kracht in jou. Het vertelt je wat je werkelijk raakt, in het moment zelf. Een vonk die verwacht of onverwacht afgaat. Enthousiasme raakt niet alleen jou, ook je omgeving wordt naar een hoger niveau getild.’
Van cijfers naar vitalisme
Ik ken Lienke een beetje. Ze deed mee aan twee abdijsessies waarin we -Felix Meurders, Mirjam Vossen en ik- mensen meenemen in een optimistisch perspectief op de wereld. Terwijl wij ons vooral richten op waarden, ideeën en analyses, zoekt Lienke het eerder in introspectie en vitalisme.
Veel mensen leven op de automatische piloot en voor De Jong is introspectie de methode om die piloot uit te schakelen. Ze vraagt de lezer om voortdurend naar binnen te kijken en doet dat met vragen als: ‘Wat raakt mij in het hier en nu?’ en ‘Staat mijn innerlijke vuur echt aan, of doe ik dit omdat het van me verwacht wordt?’ En dan dat vitalisme: nog voordat ’s ochtends de sessies begonnen, had zij er al een flink rondje hardlopen over het abdijterrein op zitten. Want niets is zo bepalend voor je dag als een actieve start. Daarover ging Lienkes eerste boek Dear Good Morning.
Ik vond -en vind- Lienke erg inspirerend en leerde iets heel belangrijks van haar: praten over waarden, ideeën en analyses alleen is niet voldoende om mensen te inspireren. Het gaat erom dat vonken overslaan. Vonken van enthousiasme, goddelijke vonken zo je wilt. En daar zit, op een of andere manier, een fysieke component aan. Sinds Lienke aan de abdijsessies meedeed, bouwen we altijd een wandeling in.
De schaduwkant van de oerkracht
Toch is er een lastige gedachte die mij bij het lezen van dit boek bleef vergezellen. Lienke de Jong gaat uit van het goede in de mens. En enthousiasme is een manier om dat goede aan het werk te zetten. Nu ga ik daar ook van uit, althans bij de meeste mensen. Maar vandaag zie ik toch ook veel enthousiasme bij mensen waarbij ik dat liever niet had gezien. Zowel op extreemrechts als extreemlinks, bij racisten en antisemieten, bij aanhangers van Trump en van Poetin.
Volop enthousiasme was er ook in 1914, toen de grote Europese mogendheden frisch und fröhlich ten strijde trokken, toen in 1994 Hutu’s bijna een miljoen Tutsi’s afslachtten of in 2023, toen Hamas aan het moorden en verkrachten sloeg in Israël. Enthousiasme alleen vertelt ons blijkbaar niet waaróver we enthousiast moeten zijn.
Voor alle duidelijkheid: ook Lienke de Jong benoemt dit probleem wanneer ze beschrijft hoe enthousiast Hitler eind jaren dertig werd toegejuicht. Toch pleit zij de enthousiastelingen van toen moreel vrij wanneer ze schrijft dat ‘hun echte enthousiasme voor verandering en hoop gekaapt werd en omgevormd tot destructief fanatisme’.
Een neutrale motor op zoek naar richting
Ik weet het zo net nog niet. Hoewel de meeste mensen deugen, kan een forse minderheid wel degelijk razend enthousiast worden voor het kwaad en daar uiteindelijk ook toe overgaan: zie 1914, de Hutu’s en Hamas. Bovendien: wanneer enthousiasme je vertelt wat je ‘werkelijk’ en ‘intrinsiek’ raakt, hoe kan dat enthousiasme dan zo makkelijk van buitenaf worden gekaapt?
Is enthousiasme wel een moreel kompas wanneer het ook voor het kwaad kan worden ingezet? Een religieus of ideologisch gedreven massamoordenaar voelt waarschijnlijk dezelfde goddelijke vonk als de mensenrechtenactivist of milieubeschermer. Enthousiasme is eerder een neutrale motor. Het geeft kracht, maar de richting waarin die motor rijdt, wordt bepaald door iets anders. Door onze ideeën en onze waarden.
De noodzaak van de revolutie
Anderzijds: juist omdat enthousiasme een neutrale motor is, hebben we dit boek van Lienke nodig om die motor de juiste kant op te sturen. Wanneer we gewelddadig enthousiasme willen voorkomen, moeten we daar een enthousiasme voor vriendelijkheid, voor tolerantie en voor goedheid tegenover zetten. Enthousiasme voor liefde, voor de kwaliteiten van anderen en voor betrokkenheid op elkaar. Waarden zonder enthousiasme zijn machteloos. Maar enthousiasme zonder waarden is blind.
Het is precies daar waar Lienke de Jong ons een hart onder de riem steekt. Een groot hart voor een enthousiasme dat anderen ‘optilt en niet neerhaalt’, dat ‘wil delen, inspireren en samen creëren’, dat ‘geen destructief fanatisme nodig heeft om te overleven, maar dat groeit door liefde en verbinding.’ Een enthousiasme tenslotte ‘waarmee we de wereld kunnen verbeteren.’
Lienke de Jong. De Enthousiasme-Revolutie. De Kracht die iedereen bezit, maar niemand je ooit leerde gebruiken. LevBoeken. 22,99 euro.
